บทเพลงที่คีตกวีแต่งขึ้นเพื่อ "ประชด" หรือ "แกล้ง" นักเปียโน

สวัสดีครับทุกคน เวลาที่เรานึกถึงคีตกวีดนตรีคลาสสิกชื่อดังในอดีต ภาพในหัวของหลายคนมักจะเป็นอัจฉริยะผู้เงียบขรึม นั่งทำหน้าเคร่งเครียดอยู่ท่ามกลางกองกระดาษโน้ตเพลง และสร้างสรรค์บทเพลงสากลที่ไพเราะ ศักดิ์สิทธิ์ หรือซับซ้อนจนเข้าถึงยากใช่ไหมครับ?

แต่ในความเป็นจริงแล้ว คีตกวีระดับโลกหลายคนก็มีมุมขี้เล่น มีมุกตลกประชดประชัน หรือแม้กระทั่งความ "แสบ" ที่จงใจแต่งเพลงขึ้นมาเพื่อท้าทาย ล้อเลียน หรือ "แกล้ง" นักเปียโนให้หัวหมุนกลางเวทีคอนเสิร์ต วันนี้ AuttStudio จะพาทุกคนมาล้อมวงฟังเรื่องราวสุดปั่นของบทเพลงเหล่านี้กันครับ

มุกตลกของ Mozart กับโน้ตปริศนาที่ต้องใช้ "จมูก" กด

เรื่องแรกขอเริ่มด้วยเรื่องเล่าสุดคลาสสิกของ วูล์ฟกัง อะมาเดอุส โมสาร์ท (W.A. Mozart) ที่ขึ้นชื่อเรื่องความเป็นคนขี้เล่นและชอบแกล้งคนอื่น เล่ากันว่าวันหนึ่งโมสาร์ทได้พนันกับเพื่อนสนิทของเขาว่า เขาสามารถแต่งเพลงเปียโนสั้น ๆ ที่ไม่มีใครในโลกเล่นได้นอกจากตัวเขาเอง

พอเพื่อนของเขาหยิบโน้ตขึ้นมาลองเล่น มือทั้งสองข้างก็แยกไปกดลิ่มนิ้วที่ฝั่งซ้ายสุดและขวาสุดของเปียโนพร้อมกันอย่างลื่นไหล แต่ทันใดนั้น เพลงกลับมีโน้ตตัวหนึ่งโผล่มาตรง "ตรงกลางคีย์บอร์ด" พอดิบพอดี ในขณะที่สองมือยังถูกตรึงไว้ที่ปลายทั้งสองข้าง! เพื่อนของเขาจึงโวยวายว่า เพลงนี้มันเป็นไปไม่ได้ ไม่มีใครมีมือที่สามหรอก โมสาร์ทเลยหัวเราะแล้วก้มลงไปเล่นให้ดู โดยเมื่อถึงโน้ตตัวตรงกลางนั้น โมสาร์ทก็ก้มหน้าลงไปใช้ "จมูก" กดโน้ตตัวนั้นอย่างแม่นยำ ทำเอาทุกคนขำกันลั่นห้อง

แต่เดี๋ยวก่อนครับทุกคน... ในฐานะคนดนตรีสายวิชาการ ถ้าเราลองมากางตำราดนตรีวิทยาดูกันจริง ๆ แล้วเนี่ย ต้องเบรกเอี๊ยดก่อนเลยว่าเรื่องนี้เป็นเพียง "ตำนานเรื่องเล่าตลกขบขัน" (Musical Anecdote) ที่ส่งต่อกันมาขำ ๆ ในหมู่นักดนตรีเท่านั้นครับ เพราะในสารบบผลงานอย่างเป็นทางการของโมสาร์ท ไม่เคยมีบทเพลงชิ้นไหนที่มีโน้ตลักษณะนี้บันทึกอยู่จริงเลย แต่มันก็สะท้อนให้เห็นภาพลักษณ์ความทะเล้นของโมสาร์ทได้ชัดเจนดีครับ

4'33" ของ John Cage บทเพลงแห่งความเงียบที่ห้ามเล่นแม้แต่โน้ตเดียว

https://www.youtube.com/watch?v=JTEFKFiXSx4

ถัดมาในยุคศตวรรษที่ 20 มีบทเพลงหนึ่งที่สร้างความงงงวยให้กับคนทั้งโลก ผลงานของ จอห์น เคจ (John Cage) คีตกวีชาวอเมริกัน บทเพลงนี้แกล้งนักเปียโนด้วยการให้เดินขึ้นมาบนเวทีคอนเสิร์ตอย่างสง่างาม ท่ามกลางสายตาผู้ชมนับร้อย สิ่งที่นักดนตรีต้องทำคือ เปิดฝาคีย์บอร์ดเปียโน นั่งนิ่ง ๆ และคอยดูนาฬิกาจับเวลา เมื่อครบเวลาของแต่ละท่อน ก็ทำการปิดและเปิดฝาเปียโนใหม่ โดย "ห้ามกดลิ่มเปียโนเลยแม้แต่โน้ตเดียว" ตลอดเวลา 4 นาที 33 วินาที!

ฟังดูเหมือนเขาทำเอาฮาหรือประชดคนดูใช่ไหมครับ? แต่เชื่อไหมครับว่าในเชิงวิชาการดนตรีสากล นี่คือเรื่องจริงร้อยเปอร์เซ็นต์ที่มีบันทึกทางประวัติศาสตร์รองรับแน่นหนามาก เพลงนี้ถูกนำออกแสดงครั้งแรกในปี ค.ศ. 1952 ปัจจุบันถูกบรรจุอยู่ในตำราเรียนประวัติศาสตร์ดนตรีตะวันตกของทุกมหาวิทยาลัยทั่วโลก ในฐานะดนตรีแนวคอนเซ็ปชวล (Conceptual Music) ที่จอห์น เคจ ตั้งใจแต่งขึ้นมาเพื่อท้าทายกรอบความคิดเดิม ๆ และอยากให้ผู้ฟังลองหันมาฟัง "เสียงบรรยากาศรอบตัว" ดูบ้างนั่นเอง

Vexations ของ Erik Satie บททดสอบความอึดที่ทรมานนักเปียโนถึง 840 รอบ

https://www.youtube.com/watch?v=sKKxt4KacRo

มาถึงคีตกวีชาวฝรั่งเศสสายอินดี้อย่าง เอริก ซาตี (Erik Satie) กันบ้างครับ เขาได้แต่งเพลงสั้น ๆ ความยาวประมาณ 1 หน้ากระดาษขึ้นมาเพลงหนึ่ง แต่มันจะซาดิสม์มากตรงที่เขาเขียนคำสั่งกำกับไว้ที่หัวโน้ตว่า "ในการจะเล่นเพลงนี้ติดต่อกัน 840 ครั้ง ท่านจะต้องเตรียมตัวล่วงหน้าในความเงียบสงบอย่างที่สุด" ใช่ครับ... เขาจงใจแกล้งให้นักเปียโนนั่งเล่นทํานองวนลูปซ้ำ ๆ เดิม ๆ ถึง 840 รอบ

หลายคนฟังแล้วอาจจะคิดว่านี่เป็นแค่บันทึกประชดประชันขำ ๆ คงไม่มีใครบ้าจี้ทำตามจริง ๆ แต่ในความจริงเชิงวิชาการและการแสดงสด มันเคยเกิดขึ้นจริงแล้วครับ! การแสดงครบ 840 รอบครั้งแรกเกิดขึ้นในปี ค.ศ. 1963 จัดโดยจอห์น เคจ (คนเดิมนั่นแหละครับ) ซึ่งงานนั้นต้องใช้นักเปียโนถึง 10 คนมานั่งสลับคิวกันเล่นเพื่อไม่ให้สมองเบลอไปเสียก่อน และใช้เวลารวมในการบรรเลงยาวนานถึง 18 ชั่วโมง 40 นาทีเลยทีเดียวครับ ถือเป็นการกลั่นแกล้งทางจิตวิทยาที่โหดหินมาก

53 Studies on Chopin's Études ของ Leopold Godowsky เมื่อเพลงยากถูกอัปเกรดเป็นระดับนรก

https://www.youtube.com/watch?v=d9VtzVRaz6Q&t=18s

ขยับมาดูฝั่งการแกล้งกันด้วยทักษะขั้นรุนแรงกันบ้าง หลายคนน่าจะรู้ว่า โชแปง (Frédéric Chopin) ได้แต่งเพลงฝึกหัด (Études) เอาไว้ซึ่งขึ้นชื่อว่ายากมหาโหดสำหรับนักเปียโนอยู่แล้ว แต่นักเปียโนและคีตกวีอัจฉริยะนามว่า เลโอพอลด์ โกดอฟสกี (Leopold Godowsky) กลับมองว่ามันยังท้าทายไม่พอ เขาเลยจับเอาเพลงยาก ๆ ของโชแปงมาโมดิฟายใหม่เพื่อแกล้งและท้าทายขีดจำกัดของมนุษย์ เช่น เพลงไหนที่โชแปงแต่งให้วิ่งนิ้วเร็ว ๆ ทั้งสองมือ โกดอฟสกีจับมามัดรวมแล้วบอกว่า "ให้เล่นด้วยมือซ้ายเพียงข้างเดียว" หรือเอาเพลงยากสองเพลงมารวมกันแล้วสั่งให้เล่นพร้อมกันในเวลาเดียวซะเลย

นี่ไม่ใช่ข่าวลือหรือเรื่องเล่าโคมลอยนะครับ เพราะในแวดวงวิชาการและการสอบเกรดดนตรีชั้นสูง ชุดบทเพลงฝึกหัดนี้ได้รับการยอมรับว่าเป็นหนึ่งในชุดเพลงเปียโนที่เล่นยากที่สุดในประวัติศาสตร์มนุษยชาติ โน้ตเพลงเหล่านี้มีการจัดพิมพ์จริง และในปัจจุบันมีนักเปียโนระดับซูเปอร์สตาร์เพียงไม่กี่คนในโลกเท่านั้นที่สามารถฝึกซ้อมและบันทึกเสียงชุดเพลงนี้ได้ครบทั้งหมด เป็นการแกล้งที่คนเล่นต้องร้องขอชีวิตจริง ๆ ครับ

Faerie’s Aire and Death Waltz โน้ตเพลงพิมพ์เขียวที่สร้างมาเพื่อปั่นประสาท

https://www.youtube.com/watch?v=pfm0sunLxAI

ปิดท้ายด้วยแผ่นโน้ตเพลงเปียโนสุดพิลึกของ จอห์น สตัมป์ (John Stump) นักแต่งเพลงร่วมสมัย ที่ถ้าใครได้เห็นแผ่นโน้ตจะต้องอุทานออกมาแน่นอน เพราะมันเต็มไปด้วยตัวโน้ตและสัญลักษณ์ดนตรีอัดแน่นจนแผ่นกระดาษกลายเป็นสีดำมืด มีคำสั่งประหลาด ๆ เขียนกำกับไว้เต็มไปหมด เช่น "ให้ปล่อยเพนกวินออกมา" หรือตัวโน้ตที่จงใจเรียงร้อยกันเป็นรูปหน้ามิกกี้เมาส์

ถ้าถามว่าในเชิงวิชาการดนตรี ชิ้นงานนี้ถูกจัดอยู่ในหมวดไหน และมีใครเล่นได้ไหม? คำตอบคือ มนุษย์ไม่มีวันเล่นเพลงนี้ได้จริงครับ และในทางดนตรีวิทยาก็ไม่ได้จัดว่ามันเป็น "บทเพลงสำหรับบรรเลง" แต่ถูกยอมรับในฐานะงานศิลปะประเภท "Graphic Notation" หรือศิลปะเชิงล้อเลียน (Satirical Music) ที่สร้างขึ้นมาเพื่อปั่นประสาทและล้อเลียนระบบโน้ตสากล รวมถึงแกล้งนักดนตรีที่ชอบอวดอ้างว่าตัวเองอ่านโน้ตได้ทุกตัวบนโลกครับ

จากความท้าทาย สู่พื้นฐานการฝึกซ้อมที่ถูกต้อง

เรื่องราวสุดแสบของคีตกวีเหล่านี้แสดงให้เห็นเลยนะครับว่า โลกของดนตรีสากลและเพลงเปียโนไม่ได้มีเพียงกฎระเบียบที่ตายตัวหรือความเคร่งเครียด แต่มันเต็มไปด้วยความคิดสร้างสรรค์ มุกตลก และความท้าทายที่ไร้ขีดจำกัด

แน่นอนว่าในการเริ่มต้นเรียนเปียโนของเราในวันนี้ เราคงยังไม่ต้องไปท้าทายกับเพลงมือเดียวของโกดอฟสกี หรือนั่งเล่นเปียโนวนไป 840 รอบแบบซาตีหรอกครับ แต่สิ่งสำคัญที่จะช่วยให้เราเล่นเพลงโปรดได้อย่างสนุก พัฒนาได้อย่างรวดเร็ว และที่สำคัญคือเล่นแล้วไม่บาดเจ็บมือ ก็คือ "การมีพื้นฐานที่ถูกต้องตั้งแต่วันแรก" ครับ

ที่ AuttStudio เราเข้าใจดีว่าการฝึกแยกประสาทมือซ้าย-มือขวา หรือการเริ่มต้นอ่านโน้ตสากลคู่ขนานพร้อมกัน เป็นเรื่องที่ท้าทายและชวนปวดหัวสำหรับผู้เริ่มต้น คอร์สเรียนเปียโนของเราจึงถูกออกแบบมาให้เป็นกันเอง เข้าใจง่าย เหมือนมีเพื่อนคู่คิดมานั่งเล่าให้ฟังแบบพอดแคสต์นี้เลยครับ แต่เราจะลงลึกในรายละเอียดที่ถูกต้องตามมาตรฐานสากล ตั้งแต่ท่าทางการนั่ง น้ำหนักนิ้ว ไปจนถึงทฤษฎีดนตรี เพื่อให้คุณพัฒนาทักษะได้อย่างมั่นคงและมีความสุขที่สุด

เปลี่ยนความยากให้เป็นเรื่องสนุก และเริ่มต้นเส้นทางเปียโนของคุณอย่างถูกวิธีไปกับเราวันนี้ สามารถทักแชทเพื่อปรึกษา สอบถามรายละเอียดคอร์สเรียน และรับสิทธิพิเศษสำหรับนักเรียนใหม่กับ AuttStudio ได้เลยครับ!